Harley-Davidson WLA en M72: twee oorlogstwins, twee heel verschillende levens

De Harley-Davidson WLA en de Russische M72 lijken op papier elkaars naaste verwanten: zware 750cc-zijkleppers met ongeveer 23 pk, gebouwd voor militaire inzet. Toch liepen hun loopbanen opvallend uiteen. De WLA groeide uit tot de bekende Amerikaanse leger-Harley, terwijl de M72 veel later pas echt in beeld kwam bij verzamelaars, ondanks een minstens zo interessante technische en historische achtergrond.

De basisgegevens liggen dicht bij elkaar. De WLA heeft een 740cc V-twin-zijklepper, de M72 een 746cc boxer-zijklepper. Beide zijn opgezet als eenvoudige, robuuste en bruikbare motorfietsen. Juist daardoor vallen de verschillen in gebruik, constructie en latere waardering des te meer op.

Harley-Davidson WLA M72 in militaire dienst

De Harley-Davidson WLA was geen volledig nieuw legermodel, maar een militaire afgeleide van de WL, het budgetmodel van Harley-Davidson. De letter A stond voor Army. Dat zegt meteen iets over zijn rol. De machine was bedoeld voor escortes, politiediensten, koerierswerk en het vervoer van radioapparatuur, niet als specialist voor zwaar terreinwerk. Aan de frontlijn verscheen de WLA dan ook zelden; daarvoor was hij te laag en te zwaar.

De M72 liep in de praktijk tegen vergelijkbare beperkingen aan. Ook die had in het terrein te weinig grondspeling en vermogen om drie militairen te vervoeren. Toch werd de Russische machine doorgaans wél met zijspan ingezet, terwijl dat bij de WLA eerder uitzondering bleef. Voor de Harley was zelfs een achteruitversnelling leverbaar, een veelzeggend detail voor een motor die vooral praktisch bruikbaar moest zijn.

De oorlogsomstandigheden verschilden intussen sterk. Aan Russische kant kwamen pas tegen het einde van 1943 langzaam aanpassingen aan de M72. Tegelijkertijd bereikten via Lend-Lease veel WLA’s de Sovjetunie. Daar zijn ze nog altijd terug te vinden, vaak in versleten staat en met allerlei noodoplossingen in leven gehouden.

Van BMW R71 naar Russische M72

Waar de WLA voortkwam uit een bestaand Harley-model, was de M72 in wezen een bijna directe afgeleide van de vooroorlogse BMW R71. Dat zie je terug in de technische opzet: een duplexframe, voetschakeling, vering voor en achter, cardanaandrijving en per cilinder een eigen carburateur. Voor Sovjet-begrippen was dat een pakket met oplossingen die daar nog niet eerder op grote schaal waren toegepast.

De uitvoering was in de eerste jaren niet altijd even verfijnd. De gebruikte materiaalkwaliteit leidde tot framebreuken, waarna verstevigingen volgden. De productie en ontwikkeling van de M72 liepen van 1939 tot 1955, met meer dan 100.000 gebouwde exemplaren. Tel je de afgeleiden mee, dan loopt dat aantal tot in de jaren zeventig op tot naar schatting 330.000 à 350.000 stuks.

Ook de productiewijze vertelt iets over de machine. Onderdelen kwamen uit verschillende fabrieken en werden elders samengebouwd, onder meer bij MMZ, IMZ, GMZ en KMZ. Gestroomlijnd was dat niet, maar het geeft de M72 wel een heel eigen industriële geschiedenis.

Wat je als liefhebber nu tegenkomt

Voor verzamelaars is het contrast inmiddels groot. Een nette WLA kostte in 1960 nog honderd gulden, inclusief zijspan. Tegenwoordig wordt in Nederland voor een correct gerestaureerd militair exemplaar meer dan 30.000 euro gevraagd, terwijl in de Verenigde Staten vraagprijzen van 40.000 dollar opduiken. Een verburgerde WLA begint eerder rond 17.500 euro.

De M72 bleef veel langer gewoon gebruiksvervoer en werd pas recent serieuzer gewaardeerd als klassieker. Daardoor ligt het prijsniveau nog altijd heel anders: een net exemplaar wisselt rond 6.000 euro of meer van eigenaar. Maar een fabrieksoriginele M72 correct opbouwen vraagt veel detailkennis en vaak ook contacten in Oost-Europa. Richard Busweiler uit Genemuiden deed er drie jaar over om zijn M72, inclusief machinegeweer, fabrieksorigineel te krijgen.

Rijdend liggen de twee weer dichter bij elkaar. Reken op een kruissnelheid van ongeveer 70 km/h, trommelremmen rondom en techniek die vooral vraagt om vooruitkijken en rustig gebruik. Het volledige verhaal lees je in Auto Motor Klassiek, het aprilnummer. Dat ligtnu in de kiosk.

Nog wat leesvoer

Wie na dit verhaal over Harley-Davidson WLA M72 nog even wil doorlezen, kan hier terecht.

• Harley-Davidson WLA/WLC vs. M72
• Het gaat allemaal over tijd geld en emotie – column
• Het Merk. de Mythe (het einde?)
• Gedoe… – column
• Wat geven we ervoor?

Hieronder zijn er meer foto’s te vinden.