Een bastaard

Of een vuilnisbakkenrasje. In een wereld waar originaliteit en patina de toverwoorden voor de hoogste prijzen zijn, zit een onderstroom. Daarin is ‘origineel’ niet fabrieksorigineel, maar origineel als in: ‘Origineel betekent oorspronkelijk, echt (niet nagemaakt) of vernieuwend (uit eigen gedachten). Het verwijst naar de eerste versie van iets of een uniek, creatief idee. Synoniemen zijn onder meer authentiek, apart, creatief en bijzonder.’

Daarmee val je dan terug naar de tijd dat motorfietsen eigenlijk dingen waren voor mensen die … geen geld voor een auto hadden. Die motorfiets was dus een duiding van hun financiële situatie. Die situatie hield ook in dat het regelmatig of constant bezoeken van gespecialiseerde bedrijven ook te duur was voor veel motorrijders.

Terug in de tijd

Die mensen gebruikten hun motorfietsen als… nou ja, gebruiksartikel. Het zwaarst wegende criterium was gewoon: ‘Hij moet het doen.’ Dat was in de tijd, tot de midden jaren zestig, dat motorfietsen voornamelijk bereden werden door ambachtslieden en studenten van niet al te hoge komaf.

De ‘motorscene’ was lokaal doorgaans gevormd uit motorrijders, waarvan er eigenlijk wel altijd een paar redelijk tot voldoende technisch waren. Ook om grote klussen aan te pakken. Natuurlijk was er in die setting ook specialistische hulp nodig. Maar omdat er indertijd volop bedrijfjes waren die motorblokken reviseerden of dynamo’s wikkelden, was gespecialiseerde hulp nooit ver weg. En laswerk? Ach, ooit waren we een maatschappij vol makers. Dus in elk dorp zat wel een smid. En smeden kunnen lassen.

Improviseren mag

En als er eens iets stukging waarvoor geen redding was of onderdelen te vinden waren? Dan werd er geïmproviseerd in de stijl van: ‘Als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan.’ Dat soort prettig gepruts wordt heden ten dage niet erg zwaar gewaardeerd. Maar op die oldschoolmanier ongecompliceerd bezig zijn? Dat is heel therapeutisch. Tenminste, voor ons. In heel veel landen is het gewoon bittere noodzaak. We bekijken – met milde verbazing – het ex-Sovjet-hobbelpaard dat onlangs voor de derde keer is herboren.

De zijspancombinatie was ooit een vrij originele Ural die als klassiek krattenproject werd aangeleverd bij Richard Busweiler, de Ural- en Dnepr-apostel uit Genemuiden. De Ural was een vastgelopen project. Daarvan zijn er veel. Google maar eens op ‘opknappers’, ‘projecten’ of ‘eigenbouw’. Daar vind je de klussen waar iemand ooit vol dromen aan begonnen is…

Die Ural-bouwdoos werd in elkaar gezet

Het resultaat was keurig. Hoewel: onder in de carterpan werden later nog wat onderdelen en dingetjes gevonden. De 650 cc kopklepper draaide braaf zijn kilometers, maar begon heel snel heel veel olie te verbruiken. De vers gemonteerde, origineel Russische zuigerveren bleken van pannenkoekenstaal te zijn gemaakt. De cilinders en zuigers werden vervangen door Poolse onderdelen. De Poolse set had heel mooie aluminium cilinders in plaats van de originele gietijzeren exemplaren. De Ural liep er fijn mee en het olieverbruik van vier liter op driehonderdvijftig kilometer werd weer normaal.

Intussen bleef de Ural rustig kilometers maken

Daarbij groeide hij organisch mee met het verstrijken van de tijd. Een zekere blijvende onrust in het stuurgedrag werd opgelost door montage van een hydraulische stuurdemper. Er werd niet gekozen uit iets moois, hightecherigs en duurs. Het ding werd gevonden na wat zoekwerk in de info van Van Silfhout Automaterialen en had er eigenlijk voor geleerd om iets onduidelijks te doen in het vooronder van een VW 1302. En kostte 17 euro. De stuurdemper werd met wat zelfgemaakte beugels gemonteerd en deed zijn werk voortreffelijk.

In de tussentijd kwamen er wat modificaties in de bedrading. Er werd in eigen beheer een handschakeling gemaakt. Het hinderlijke verbindingsslangetje tussen de tankwangen, dat altijd voor geknoei met benzine zorgde, werd geëlimineerd door een Dnepr-tank te voorzien van twee benzinekranen. Het inlassen van de extra kraan was een vriendendienst van dorpsgenoot Theo Terwel.

De bobine werd vervangen door die van een Lelijke Eend

Klein goed: beugeltjes, tie-wraps, sigaren en veel aanspraak tijdens het sleutelen. Lekker bezig. De oud-model Jawa-achterlichten kwamen erop vanwege hun indrukwekkende schoonheid. Met dank aan vriend Lubo uit Slowakije. Het meerijden op het zijspanwielspatbord werd makkelijker door een geprofileerd stuk rubber uit een van Richards dozen met onbestemde spullen. De kleine ex-BSA-koplamp kwam nieuw uit het doosje. Plaatsgenoot Gerrit Kranenberg zit al eeuwen in de dump-motorhandel en onderdelenbusiness. Op de kartonnen koplampdoos stond het jaar van productie: 1961. Het doel van het rek boven om de koplamp is me nog steeds onduidelijk. Maar het is vast ergens voor en het paste perfect.

De afwatering van het zijspan werd verbeterd. Er kwam een ander uitlaatsysteem onder de driewieler. Om misverstanden met slecht geïnformeerde medemensen te voorkomen, kreeg de vrolijk zwarte driewieler een paar Oekraïense vlaggen opgekwast. Dit ter voorkoming van gênante scènes zoals toen vlucht MH17 werd neergehaald. Toen had ik een KMZ 750 zijklepper met een vervaagde hamer en sikkel op de neus. Daar flipte een warrige blondine op. Terwijl de KMZ-motoren toch echt uit Kyiv komen.

Oh ja: 750 cc zijkleppers (zeikkleppers). Dat waren de blokken die nagenoeg identiek waren aan die van het grote voorbeeld, de BMW R71. Ik noemde net die KMZ (Dnepr)-zijklepper. Die zijklepblokken van 750 cc zijn goed voor nominaal 23 pk. Maar ze hebben heel veel koppel bij lage toeren en klinken heerlijk.

Eerder genoemde Richard Busweiler wist dat mijn OHV-blok goed was. En hij had een klant die een goed kopklepblok zocht. Een lang verhaal kort: ik ruilde bij Richard mijn 650 cc kopklepblok tegen een 750 cc zijklepblok met alles erop en eraan. De uitwisselbaarheid van onderdelen uit de voormalige CCCP/USSR is ongeveer 100 procent. Met zo’n 20+ pk was de combinatie goed voor een kruissnelheid van 70+ km/h.

Dat ging allemaal reuzegoed, totdat ik merkte dat mijn kickstartknie versleten was. De opties? Een nieuwe knie of de aanschaf van een Chang Jiang-blok, een zijklepper met startmotor. Dat was qua keuze een no-brainer. En weer bewees het koesteren van relaties zijn waarde. In Genemuiden werd er een deal gemaakt waarbij mijn ex-Sovjet-zijklepper werd ingeruild op een Chang Jiang-blok met startmotor. Vriend Thijs hielp met het trekken van een nieuwe bedrading. Want de Ural was ooit met twaalf volt begonnen, maar het zijklepblok had hem gedowngraded tot 6 volt. En de Chang-wisselstroomdynamo draaide weer op 12 volt. Ook Chinees: het snorkelachtige luchtfilter.

Bij zo’n overdenking als in dit verhaaltje vergeet je talloze dingen. Er zijn mensen die alles wat ze in de garage doen nauwkeurig documenteren. Dat talent, of die discipline, is mij niet gegeven. Er zijn dus nog heel veel dingen gedaan die ik niet heb gemeld. Oh ja, schiet me nog te binnen: tijdens alle gedoe was de positie van de middenbok-optrekveer blijkbaar veranderd. Dat probleem werd opgelost door de lengte en montagepositie van de veer op maat te brengen met een wantspanner. Dat is zo’n ding waar je waslijnen en scheepstuigerij mee onder spanning zet.

In de tussentijd doet mijn driewieler weer wat hij al jaren en jaren doet: hij doet het. Vrolijk basblaffend maakt hij, voor de derde keer herboren, zijn kilometers. En boodschappen doen is nog nooit zo leuk geweest.

En hoe het ding er over tien jaar uitziet? Waarschijnlijk is er dan een stel klemmen voor een rollator aan vast geknoopt!