De vergeten schakel tussen Glas en BMW: de bijzondere 1700 GT Coupé uit 1966

Tijdens de tentoonstelling “BMW in Buren” eerder dit jaar bij Visscher Classique was er één auto tussen de 38 klassieke BMW’s die meteen de aandacht trok. Het was geen BMW, maar een echte Hans Glas GmbH 1700 GT Coupé uit 1966. Een bewuste keuze van de organisatie, want deze fraaie, blauwe sportcoupé vertelt het verhaal van een belangrijk hoofdstuk uit de geschiedenis van BMW. In 1966 nam BMW de noodlijdende fabrikant Hans Glas uit Dingolfing over. Daarmee kwam ook de bijzondere GT-lijn in handen van de Beierse fabrikant. De Glas 1700 GT vormde de directe voorloper van de latere BMW 1600 GT. De blauwe coupé in Buren vertegenwoordigde daarmee precies het overgangsmoment tussen de twee merken.

Tekst en foto’s: Peter Vader; overige afbeeldingen BMW, Silodrome en archief Auto Motor Klassiek

Italiaans ontwerp

De Glas 1700 GT was het topmodel binnen de GT-reeks van Glas. De elegante carrosserie kwam uit de tekentafel van de Italiaanse ontwerper Pietro Frua, die in de jaren zestig verantwoordelijk was voor meerdere beeldschone sportwagens. Onder de lange motorkap lag een moderne 1,7 liter viercilindermotor met bovenliggende nokkenas en tandriemaandrijving. De krachtbron leverde ongeveer 100 pk. Voor die tijd waren dat indrukwekkende cijfers. De sportieve 2+2 coupé combineerde prestaties met een verfijnde Italiaanse uitstraling. De productieperiode was relatief kort. De Glas 1700 GT Coupé werd gebouwd van 1965 tot 1967. Niet zo lang dus. In totaal verlieten slechts 1.680 exemplaren de fabriek. Daarmee is de auto vandaag de dag een zeer zeldzame verschijning, ook onder de liefhebbers.

Een onvervalste Glas

Na de overname door BMW werd de GT technisch aangepast. De basis bleef herkenbaar, maar de auto kreeg BMW-techniek en uiterlijke BMW-kenmerken. Uiteindelijk verscheen hij als BMW 1600 GT op de markt. De blauwe Glas 1700 GT in Buren was (en is nog steeds) echter nog een onvervalste Glas. Geen BMW met Glas-invloeden, maar een origineel exemplaar uit de periode van vóór de overname. Juist daardoor had de auto een bijzondere plaats binnen de tentoonstelling. De aanwezigheid van deze blauwe coupé was dan ook geen toevallige keuze. De auto liet bezoekers zien hoe BMW niet alleen zijn eigen geschiedenis bouwde, maar ook elementen uit andere Duitse merken overnam en verder ontwikkelde.

Zeldzame schoonheid

De Glas 1700 GT blijft een bijzondere combinatie van Duitse techniek en Italiaanse vormgeving. Het model laat zien hoe ambitieus Hans Glas in de jaren zestig bezig was. De fabrikant bouwde auto’s die technisch vooruitstrevend waren en qua ontwerp konden wedijveren met gevestigde namen. De blauwe Glas 1700 GT bij Visscher Classique herinnerde bezoekers daarmee aan een korte, maar fascinerende periode uit de autogeschiedenis. Een periode waarin Glas nog zelfstandig opereerde en waarin de basis werd gelegd voor een bijzondere BMW-coupé.

Duitse techniek met Italiaanse elegantie

De Glas GT was een sportcoupé die in september 1963 voor het eerst werd gepresenteerd als de Glas 1300 GT tijdens de IAA in Frankfurt. De serieproductie begon in maart 1964. De veel zeldzamere cabrioletversie verscheen in mei 1965. In dezelfde periode werd ook nog de veel krachtigere Glas 1700 GT geïntroduceerd.

Van Moncalieri naar Dingolfing

De leveringen van de Glas 1300 GT begonnen in maart 1964. Het ontwerp van de carrosserie was afkomstig van het Italiaanse ontwerphuis Frua uit Moncalieri in Piemonte. De carrosserieën werden gebouwd door carrosseriebouwer Maggiora in Moncalieri en vervolgens naar de fabriek van Glas in Dingolfing vervoerd voor de eindmontage. De 1.290 cc viercilindermotor was een opgeboorde versie van de moderne krachtbron die sinds 1962 werd gebruikt in het model Glas 1004. De motor beschikte over een bovenliggende nokkenas. Het opgegeven vermogen bedroeg destijds 55 kW (75 pk), waarmee de auto een topsnelheid van 170 km/u bereikte. In september 1965 werd het maximale vermogen verhoogd naar 62,5 kW (85 pk). De auto kreeg grotere wielen en de topsnelheid steeg naar 175 km/u.

Glas 1700 GT

De Glas 1700 GT maakte zijn debuut in 1965. Het model werd ontwikkeld om één van de belangrijkste kritiekpunten op de eerdere 1300 GT op te lossen: een gebrek aan vermogen. De 1,3 liter viercilinder met bovenliggende nokkenas leverde 74 pk en bracht de auto naar een topsnelheid van 170 km/u. Hoewel een snelheid boven de 160 km/u halverwege de jaren zestig voor veel automobilisten ruim voldoende was, vonden sommige klanten meer prestaties gewenst.

Motorkap met verhoging

Vanaf september 1965 kon de Glas GT worden besteld met de 1.682 cc motor uit de nieuw geïntroduceerde Glas 1700 TS Sedan. Deze krachtbron leverde maximaal 74 kW (100 pk) en bracht de auto naar een topsnelheid van 185 km/u. De langere slag van de 1.682 cc motor zorgde ervoor dat deze krachtbron iets hoger was dan de kleinere motor van de 1300 GT. Daarom kreeg de motorkap een verhoging in het midden. Om de productie te vereenvoudigen, werd deze verhoging vanaf september 1965 zelfs toegepast op alle GT-modellen. Ongeacht de gekozen motorisering. De Glas 1700 GT werd bovendien gehomologeerd voor verkoop in de Verenigde Staten. Dat was in die periode een aantrekkelijke markt voor Europese sportwagens.

Schuin geplaatste motor

Na de overname van Glas door BMW werd de GT aangepast voor gebruik met de 1.573 cc BMW-motor die ook in de BMW 1600 werd toegepast. De BMW-modellen uit de zogenaamde Neue Klasse, die in 1962 werden geïntroduceerd, kregen veel aandacht van de pers vanwege de schuin geplaatste motor. Deze stond 30 graden uit het verticale vlak, waardoor een lagere motorkap mogelijk werd. Deze constructie werd ook toegepast in de Glas GT-carrosserie, die voortaan als BMW 1600 GT door het leven ging.

BMW-invloed

Door de toepassing van de BMW-motor nam het vermogen verder toe tot 77 kW (105 pk). Ook het rijgedrag verbeterde. BMW verving de meer traditionele achterwielophanging van de Glas GT, met starre achteras en bladveren, door de geavanceerdere semi-sleeparmen achteras van BMW zelf, gecombineerd met schroefveren. Daarnaast greep BMW de gelegenheid aan om enkele uiterlijke wijzigingen door te voeren. Zo kreeg de auto nieuwe ronde achterlichten, afkomstig van de BMW 1600-2 uit 1966. Aan de voorzijde verscheen de bekende BMW-grille met de dubbele “niertjes”.

Tussen 1964 en 1967 bouwde Glas in totaal 5.376 GT-modellen, waaronder 363 cabriolets. Van juni 1967 tot augustus 1968 volgden nog 1.259 exemplaren met een BMW-embleem.

Van stoommachines naar sportwagens

Wie vandaag de dag de naam Glas noemt, zal vooral bij liefhebbers van klassieke auto’s herkenning oproepen. Toch was Hans Glas GmbH in de jaren vijftig en zestig een fabrikant die een belangrijke rol speelde in de Duitse autogeschiedenis. Het bedrijf uit Dingolfing bouwde technisch vooruitstrevende auto’s, experimenteerde met moderne constructies en ontwikkelde modellen die rechtstreeks de concurrentie aangingen met gevestigde merken. De geschiedenis van Glas is echter ook het verhaal van ambitie, groei, financiële druk en uiteindelijk de overname door BMW.

Bijzondere oorsprong

De oorsprong van het merk ligt niet in de automobielindustrie, maar in de wereld van landbouwmachines. In 1883 begon Andreas Glas in Pilsting, Duitsland, een reparatiebedrijf voor landbouwmachines. De officiële naam luidde: Andreas Glas, Reparaturwerkstätte für landwirtschaftliche Maschinen mit Dampfbetrieb, oftewel: “Andreas Glas, reparatiewerkplaats voor landbouwmachines met stoomaandrijving”. Het bedrijf groeide gestaag. In 1905 ontwikkelde Glas een eigen zaaimachine, die vervolgens in productie werd genomen. De productieaantallen namen toe en enkele jaren later bouwde Glas al meer dan honderd machines per jaar.

Naoorlogse betaalbare mobiliteit

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde de onderneming van karakter. De naam werd gewijzigd in Hans Glas GmbH en de fabrikant richtte zich op producten die aansloten bij de behoeften van het naoorlogse Europa. Kleine, betaalbare en zuinige voertuigen waren gewild. Glas speelde daarop in met scooters en microauto’s. De bekendste creatie uit deze periode was de Goggomobil. Deze compacte auto verscheen als sedan, coupé en bestelwagen en groeide uit tot een symbool van de betaalbare mobiliteit in de jaren vijftig.

Van Goggomobil naar volwassen automobielen

Hans Glas GmbH uit Dingolfing groeide in de jaren vijftig uit tot een gerespecteerde fabrikant dankzij de Motorroller, de Goggomobil en één van de kleinste bestelwagens uit de geschiedenis: de TL. Europa herstelde zich langzaam van de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog. De economie trok aan, consumenten kregen meer financiële ruimte en de vraag naar auto’s groeide. De massamotorisering kwam op gang. Voor Hans Glas was dat hét moment om de stap naar grotere auto’s te zetten.

Grote ambities

De ambities in Niederbayern waren groot. Glas wilde niet langer alleen bekendstaan als fabrikant van kleine voertuigen, maar zich ontwikkelen tot een volwaardige autofabrikant. Die ontwikkeling leidde uiteindelijk tot modellen als de Glas Isar, de Glas 1000-serie, de 1300 GT, de 1700 en de indrukwekkende 2600 V8. Aan het einde van de jaren vijftig veranderden de wensen van autokopers. Door de toenemende welvaart ontstond ruimte voor grotere en luxere auto’s. Glas speelde daarop in met een steeds uitgebreidere modellenlijn.

Het hogere segment

De Glas Isar vormde de eerste stap richting het hogere segment. Daarna volgden de Glas 1000-serie en de sportieve GT-modellen. De Glas 1300 GT groeide uit tot een van de meest aansprekende ontwerpen van het merk. De krachtige Glas 1700 GT en uiteindelijk de Glas 2600 V8 uit 1963 moesten aantonen dat een relatief kleine fabrikant uit Dingolfing kon concurreren met gevestigde namen. De 2600 V8 was een elegante grand tourer die het moest opnemen tegen modellen van merken als Audi, BMW en Mercedes-Benz. Het was een auto die duidelijk maakte welke ambities Hans Glas had met zijn onderneming.

De jaren zestig

Luxe sportieve middenklassers en vooral daarvan afgeleide coupés waren in de jaren zestig meer dan alleen een modeverschijnsel. Ze weerspiegelden de economische groei en de veranderende levensstijl van een nieuwe generatie automobilisten. BMW kwam steeds sterker naar voren als leverancier van sportieve kwaliteitsauto’s en presenteerde zijn beroemde “Neue Klasse”. Alfa Romeo bracht in 1962 de Giulia uit, een model dat de basis vormde voor een van de meest succesvolle periodes uit de geschiedenis van het merk. De Italianen stonden hoog aangeschreven bij kopers in het premiumsegment. Ook Lancia liet zich niet onbetuigd met de technisch bijzondere Flavia en Fulvia. Terwijl Borgward uit Bremen in 1961 uiteindelijk ten onderging aan financiële problemen, een faillissement waarover later nog veel discussie ontstond, zag Hans Glas juist kansen om een steeds geavanceerdere modellenlijn op te bouwen. Binnen die ontwikkeling vormde de GT Coupé de kroon op het werk.

Een zwakke schakel

Met de uitbreiding van het modellenprogramma veranderde ook de rol van het dealernetwerk. Juist daar lag een van de zwakke punten van Hans Glas GmbH. Technisch gezien bouwde Glas innovatieve auto’s, maar het merk beschikte nooit over een distributie- en servicenetwerk dat kon wedijveren met de grote Duitse fabrikanten zoals Opel, Ford, Volkswagen en later BMW. De oorsprong van het netwerk lag in de landbouwmechanisatie. Glas was immers begonnen als fabrikant van landbouwmachines. Veel van de eerste vertegenwoordigers waren landbouwmachinehandelaren en werkplaatsen die later ook scooters en Goggomobils gingen verkopen. Daardoor was het netwerk vooral sterk in Beieren en Zuid-Duitsland.

Snelle groei

Het succes van de Goggomobil zorgde ervoor dat het dealernetwerk in korte tijd groeide. Tussen 1955 en 1960 verschenen vertegenwoordigers in grote delen van West-Duitsland. Ook buiten Duitsland vond het merk zijn weg. Er kwamen importeurs in onder meer Nederland, België, Oostenrijk, Zwitserland, Scandinavië, Groot-Brittannië en Australië. Voor een relatief kleine fabrikant was dat een indrukwekkende prestatie. De problemen ontstonden toen Glas zich vanaf 1962 steeds nadrukkelijker op de hogere marktsegmenten richtte. Modellen als de 1004, 1204, 1300 GT, 1700 en later de 2600/3000 V8 vroegen om een ander type verkooporganisatie.

Niet de juiste maat

Dealers die jarenlang kleine auto’s, scooters of landbouwmachines hadden verkocht, beschikten niet altijd over de juiste showroom, technische kennis of financiële slagkracht om klanten in het midden- en hogere segment te bedienen. Een fabrikant van exclusievere auto’s had niet alleen goede producten nodig, maar ook een sterk netwerk voor verkoop en onderhoud.

Gremi: de Nederlandse Glas-verbinding

In Nederland speelde Gremi N.V. uit Groningen een belangrijke rol in de geschiedenis van Glas. Gremi was al actief als importeur van Goggo-scooters voordat de Goggomobil op de markt verscheen. Toen Hans Glas in 1955 de kleine auto introduceerde, nam Gremi ook de import van de auto’s op zich. Daarmee werd Gremi de verbindende factor tussen Dingolfing en de Nederlandse automobilist. Het Nederlandse dealernetwerk bestond uit tientallen regionale vertegenwoordigers. Vaak waren dit motor- en scooterbedrijven, autoverhuurbedrijven of onafhankelijke garagebedrijven die hun activiteiten later hadden uitgebreid met autoverkoop.

Goggomobil bekender dan Glas

De Goggomobil sloeg in Nederland goed aan. Het kleine autootje was hier veel bekender dan de grotere Glas-modellen. Veel bedrijven die zich Glas-dealer mochten noemen, verkochten in werkelijkheid vooral Goggomobils. De grotere modellen verschenen veel minder vaak in de showroom. Een gemiddelde Glas-dealer had vaak twee tot vijf Goggomobils staan. Soms was er een Glas Isar aanwezig en vanaf 1962 volgden enkele exemplaren van de Glas 1004 of 1204. Een 1300 GT, 1700 of V8 was een zeldzaamheid en stond meestal alleen bij de grotere dealers. Dat verklaart ook waarom de Goggomobil vandaag de dag nog relatief vaak in Nederland wordt aangetroffen, terwijl een originele Nederlandse Glas 1700 of V8 bijzonder schaars is.

Een breed leveringsprogramma

Een interessant aspect van Gremi was dat Glas niet het enige merk binnen het leveringsprogramma vormde. De importeur vertegenwoordigde ook andere automerken. Zo was Gremi actief met onder meer Trabant-, Wartburg- en Barkas-bestelwagens uit Oost-Duitsland en later het Russische Scaldia. En nog veel later met Lada. Voor de Gremi-dealers vormde Glas daardoor een welkome aanvulling op het assortiment. De kleine Goggomobil paste goed naast de andere compacte en betaalbare auto’s, terwijl de grotere Glas-modellen bedoeld waren om een stap hoger in de markt te zetten. Het probleem was echter dat Glas juist in dat hogere segment concurrentie kreeg van fabrikanten die al jarenlang over een sterke reputatie en een uitgebreid dealernetwerk beschikten.

Een persoonlijke herinnering

Waarom deze uitgebreide aandacht voor Glas, Gremi en het Nederlandse dealernetwerk? Omdat uw AMK-redacteur Peter Vader is opgegroeid in een Glas-dealerbedrijf. Hij schreef op 7 juni 2023 op de AMK-website: “Mooi bericht van Erik van Putten over de Glas GT. Mijn vader was met ‘Vader’s Auto’s’ in de midden jaren zestig Glas-dealer voor het Drechtstedengebied rondom Dordrecht-Zwijndrecht. Hij reed zelfs tijdens ‘vrij rijden’-circuitdagen met een Glas 1304 op het Circuit van Zandvoort, in de tijd dat zijn oude bekende uit zijn geboortestad Haarlem – Ina van Kooten – furore maakte in het Nederlandse toerwagenkampioenschap. Het bleef bij Piet bij rondjes rijden voor de fun; Ina werd Nederlands kampioen! Maar aan de reactie van Bastiaan van der Hoek te zien, had mijn vader beter in ’t Gooi zijn autobedrijf kunnen exploiteren. Daar reed Glas volop rond.”

Na een halve eeuw

“Pas toen het bedrijf Gremi al ruim een halve eeuw bestond, kwamen ze via de scooterwereld in contact met Hans Glas, die in Duitsland de dwergauto’s van het merk Goggomobil op de markt bracht. Gremi verwierf het importeurschap voor heel Nederland en ‘De Gremi’ groeide automatisch door tot een volwaardige auto-importeur”, aldus Peter Vader, die vervolgt: “Het automerk Glas was zijn tijd ver vooruit, maar wist de fraaie modellen, de technisch degelijke en innovatieve auto’s en zijn voor die tijd moderne sociale beleid helaas niet om te zetten in rendement. De overname door BMW in 1966 werd daarmee onvermijdelijk. In de hoogtijdagen werkten ongeveer 4.000 mensen in de Glas-fabriek in Dingolfing. In 1965 behaalde het bedrijf nog een omzet van 193 miljoen mark. De cijfers vertelden echter een ander verhaal: de investeringen, ontwikkelingskosten en productieproblemen drukten zwaar op de onderneming. De rest is geschiedenis. Wie zich verdiept in Glas ontdekt het verhaal van een fabrikant die technisch vooruitstrevend was, maar uiteindelijk werd ingehaald door de harde economische werkelijkheid.”

Herinneringen aan Glas

De geschiedenis van een automerk wordt niet alleen bepaald door fabriekscijfers, productiecijfers en technische gegevens. Juist de verhalen van mensen die met een merk hebben gewerkt, gereden en geleefd, geven een beeld van de plaats die een auto in zijn tijd innam. Dat blijkt ook uit de reacties van oud-dealers en liefhebbers van Glas. Inmiddels is de Glas-dealer in Nederland vrijwel niet meer te traceren; het is een uitgestorven ras geworden. Maar de herinneringen aan het merk zijn nog altijd levendig. En met de aanwezigheid van de blauwe 1700 GT Coupé in Buren wist de initiatiefnemer van de tentoonstelling, de BMW Klassieke Autoclub Nederland, de geschiedenis van Glas en BMW uitstekend in beeld te brengen. Chapeau!

Veel in het Gooi

Hilversummer Bastiaan van der Hoek schreef op 6 juni 2023 op AMK: “Om nu te zeggen dat het wemelde van die Glas-automobielen in Hilversum is overdreven, maar er reden er heel wat rond in het Gooi. Garage Giesbrechts was een grote dealer in Hilversum en ik heb met Jaap Giesbrechts in de klas gezeten op de IVA. Japie had een Goggo en ik voor een tijdje een Wartburg. Plus dat een goed gefortuneerde kennis van mij in Baarn er twee had. Ik heb best vaak in een Glas gereden. Ik vond hem mooi, maar was zo aan een DS gewend dat het stuiteren over de Soestdijkse straatweg nooit iets was om naar uit te zien. Dit was in de beginjaren zeventig en na de IVA ben ik naar Canada vertrokken. Of het waar was, weet ik niet, maar ze waren erg duur om te fabriceren en er werd mij verteld dat BMW juist daarom hen de nek omgedraaid heeft.”

Power en acceleratie

Ook Roel Hindriks herinnerde zich de Glas 1300 nog goed. Als zoon van een Morris/MG-dealer maakte hij in de jaren zestig kennis met de technische kwaliteiten van het merk. Hij schreef op 21 december 2021: “Als zoon van een Morris/MG-dealer was ik natuurlijk ook altijd geïnteresseerd in ‘andere merken’ en raakte ik in de jaren zestig sterk onder de indruk van de Glas 1300. Wat een power, wat een acceleratievermogen; echt iets heel anders dan de reactie van een A- of B-motor van BMC met SU-carburateurs, waarbij het toenemen van toerental natuurlijk een stuk trager verliep. Afijn, als je de Glas 1700 technisch ging vergelijken met de Morris Oxford of MG Magnette, dan liepen de BMC-tranen al snel over de wangen. Een wereld van verschil!” Deze reacties laten zien dat Glas, ondanks zijn beperkte marktaandeel, indruk wist te maken. De auto’s waren technisch interessant, vaak vooruitstrevend en vormden voor veel automobilisten een aantrekkelijk alternatief voor de gevestigde merken.

De overgang naar BMW

Na de overname door BMW in 1966 veranderde de situatie snel. BMW zag waarde in de technische kennis, de productiefaciliteiten en enkele modellen van Glas, maar beschikte zelf over een veel sterker verkoop- en servicenetwerk. Enkele Glas-dealers werden officieel BMW-dealer. Andere bedrijven stapten over naar andere merken als BMC, later British Leyland, Fiat, Opel of DAF. Een deel verdween volledig uit beeld doordat de verkoop van Glas stopte. Daarmee verdween ook een stukje Nederlandse autogeschiedenis. Slechts weinig garagebedrijven kunnen tegenwoordig nog aantonen dat zij ooit officieel Glas-dealer waren.

Nog niet het einde…

De overname betekende overigens niet direct het einde van alle Glas-modellen. Sommige auto’s kregen tijdelijk een BMW-logo of werden aangepast aan de BMW-productlijn. De Glas 1700 werd bijvoorbeeld in aangepaste vorm verder ontwikkeld en kreeg uiteindelijk een rol binnen het BMW-programma. Toch was de naam Glas zelf snel verdwenen. BMW koos ervoor om vooral de eigen merkidentiteit verder uit te bouwen. De technische kennis uit Dingolfing bleef echter behouden en de fabriek groeide later uit tot een van de belangrijkste productievestigingen van BMW.

Een vergeten, maar bijzondere sportcoupé

Vandaag de dag zijn de Glas GT-modellen buiten specifieke liefhebberskringen grotendeels onbekend. Toch trekken zij nog altijd veel belangstelling wanneer ze verschijnen tijdens klassieke autoshows en Cars & Coffee-bijeenkomsten. Dat is niet verwonderlijk. De combinatie van Duitse techniek en Italiaans design maakt de Glas GT tot een bijzondere verschijning. Het ontwerp van Pietro Frua gaf de auto een elegante uitstraling, terwijl de technische oplossingen van Glas lieten zien dat het merk ambitieus en innovatief was. De Glas GT-serie vormt daarmee een bijzondere overgang tussen twee tijdperken. Aan de ene kant staat het ambitieuze, technisch vooruitstrevende Glas uit Dingolfing. Aan de andere kant zien we het steeds sterker groeiende BMW van de jaren zestig.

Te veel willen in te korte tijd

Het verhaal van Glas is uiteindelijk geen verhaal van mislukking, maar van een fabrikant die te veel wilde in te korte tijd. Hans Glas was een visionair ondernemer die kansen zag en technisch vooruitstrevende auto’s bouwde. De markt, de concurrentie en vooral de financiële werkelijkheid bleken echter sterker. Juist daardoor blijft Glas interessant. Het merk laat zien hoe dun de lijn kan zijn tussen succes en verdwijnen in de automobielwereld. En de GT? Dat was een sportcoupé waarin Duitse techniek en Italiaanse vormgeving samenkwamen. Een auto die zijn tijd vooruit was, maar gebouwd werd door een fabrikant die de strijd tegen de grote spelers uiteindelijk niet kon winnen.