Praktijk en techniek

Zamak is een legering

By  | 

Zamak is een legering

Zamak is een non ferro (er zit geen ijzer in) legering. Ongeveer negentig procent van deze legering bestaat uit zink. Daarnaast zijn er een aantal andere bestanddelen aan de Zamaklegering toegevoegd. Aluminium en koper zijn de belangrijkste elementen daar van. De samenstelling van het spul heeft ook voor de van oorsprong Duitse naam van de legering gezorgd: Zink, Aluminium, Magnesium en Kupfer (=koper).

Het percentage van de toepassing van deze extra bestanddelen is afhankelijk van de toepassing van Zamak.

Eigenschappen van Zamak
Het smeltpunt er van is vrij laag waardoor het materiaal niet geschikt is om te gebruiken boven een temperatuur van 120 graden. Het grote voordeel van de lage smelttemperatuur is dat Zamak gemakkelijk gesmolten kan worden. Daarnaast is Zamak in gesmolten toestand dunvloeibaar. Hierdoor kan het goed en fijn gedetailleerd gegoten worden, ook in producten met een geringe wanddikte. Zamak heeft echter ook zijn nadelen. Ten eerste is zink een vrij onedel metaal.  En de legering is daarom nogal gevoelig voor spanningscorrossie. Een Zamak onderdeel kan net zo pokdalig worden als het gezicht van wijlen president Soekarno was. In de legering zitten ook wel hele kleine luchtbellen. Dat is een nadeel. Daarom moet Zamak vaak nabewerkt worden.

In den Beginne
Zamak werd toegepast aan het begin van de 20e eeuw. Het werd toen naast toepassingen in de techniek ook veel gebruikt in beelden. Zamak is goedkoper dan brons. Het werd daarom ook wel ‘armelui’s brons’ genoemd. Daarom werden met name beelden uit de massaproductie van Zamak vervaardigd. Denk ‘tussen kunst & kitsch’, maar dan meer naar de kitsch kant.

In de autohoek werd het spul naar waarde geschat bij het ontwerp en de fabricage van deurgrepen en allerlei ornamenten en andere mooimakers. De koplamp buitenringen van Lancia’s Flavia PF Coupe en andere auto’s waren er bijvoorbeeld van gemaakt. Maar ook grilles, spiegels, benzinepompen en carburateurs werden van Zamak gemaakt. En juist daar komen we nu stevig aangetaste delen tegen.

Voor min of meer mechanisch belast gebruik heeft Zamak nog een zwak punt: Het is bros en breekt nogal makkelijk. Zamak repareren gaat een soort van niet tot nauwelijks. Er waren natuurlijk al snel mensen die zo’n aangetast onderdeel oplapten, er een mal van trokken, die mal hervulden met was, de was in gips stortten, de was er uit stoken om de holte te vullen met de gesmolten legering.

Cire perdu gieten

Dat heet produceren met de verloren waskern methode en is in beeldhouwerskringen een ambachtelijk aanvaarde manier van doen. Dankzij de lage smelttemperatuur van de Zamak kon je zo heel eenvoudig je eigen replica’s gieten. NOT!!! Door de krimp bij het afkoelen werden de nieuwe gietelingen merk- en meetbaar kleiner dan het origineel.

Dinky Toys waren overigens ook van Zamac gemaakt.

Toepassing van Zamak tegenwoordig
Ook tegenwoordig wordt deze goedkope legering nog gebruikt. Zo wordt hij onder andere gebruikt bij het gieten van onderdelen van modelauto’s of modelbouwpakketten. Ook wordt het product  gebruikt bij verschillende soorten hang en sluitwerk. Het materiaal kan goed worden verchroomd . Daarnaast wordt Zamak toegepast bij carburateurs en worden de gewichtjes die worden gebruikt voor het uitbalanceren van de wielen van een auto vaak van Zamak vervaardigd. Deze zijn niet van lood omdat dat in de Europese Unie niet meer mag.

Niet alleen ‘voor het mooi’

Dolf Peeters, huurwoordenaar, automotive journalist, lid van de Heeren van Arnhem

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

X
X