in

Tweetakten: Vermogen uit de uitlaat

Wegdromen bij een uitlaatsysteem. Hoe romantisch kan het worden? Hoewel: je praat over een stuk ambachtelijk vakwerk waar een heel serieuze partij rekenwerk achter zit. Over een sculptuur in perfect geboetseerde, smetteloos gelaste dunwandige plaat. Over een van de belangrijkste onderdelen van een tweetaktmotor waar het samenspel van de uitlaatbocht en de expansiekamer de feitelijke functie van de in- en uitlaatkleppen in een viertakt vervullen.


Met dank aan MZ

Die expansie-uitlaten zijn een uitvinding van MZ-constructeur Dr. Walter Kaaden. De pijp loopt van een voorconus via een cilindrisch gedeelte naar een tegenconus en een eindpijp of tailpipe, waardoor er een drukgolf ontstaat die voor extra tegendruk in de cilinder zorgt. Daarbij zijn de hoeken van de conussen, het cilindrische deel en de tailpipe en de combinatie(s) daarvan van levensbelang. Voor Kaadens tijd reden tweetakten met rechte, open pijpen of zelfs met megafoons.
Bij een tweetaktmotor is tegendruk onontbeerlijk om de vulling en spoeling van mengsel en uitlaatgassen onder controle te houden. De juiste maten van de expansiepijp zorgen voor een flinke vermogenstoename. Deze toename wordt veroorzaakt doordat, bij de juiste maten voor één bepaald toerental (de powerband), de drukgolf precies de juiste timing heeft om vers aangezogen mengsel dat gedeeltelijk al in de uitlaat is beland, terug te dringen de cilinder in. Dit veroorzaakt een groter verbrandingsvolume en vollediger verbranding.

‘Timen’ is precisiewerk

Het ‘timen’ van de drukpulsen is hogeschool rekenwerk. En de timing werkt zoals gezegd slechts optimaal binnen een beperkt toerengebied. Dat merk je heel goed als een getunede, snotterig lopende tweetakt machine rommelig in toeren klimt totdat hij in zijn berekende werkgebied komt. Daar moet Hannibal Jones van the A-team zijn kreet ‘I love it when a plan comes together’ vandaan hebben.

Een expansiesysteem voor een wegracer kan dus heel anders gevormd zijn dan dat voor een trialfiets of een cross zijspancombinatie. Daarbij is de materie zo complex dat er hele zwermen ‘kenners’ of zelfverklaarde goeroes omheen zwermden. Nu is dat wat minder in verband met de mindere aandacht voor tweetakten. Maar op Kreidler en Zündapp fora willen de discussies nogal eens flink uitlopen.

Maar bij tweetakten stonden en staan expansies voor meer vermogen

Er waren indertijd ook een hoop aanbieders die ze leverden voor de meest gangbare ‘Jappen’. Daarbij zorgden de twee-in-een en drie–in-een exemplaren doorgaans voor minder topsnelheid, maar een hoger koppel. Reimo was toen een staande naam, maar Ack Bants ‘Bullet’ uitlaten waren ook heel serieuze dingen. Momenteel zijn er ook heel goede expansies te koop van het intussen befaamde Jolly Moto. Maar in Haaren maakt Fedor Copal heel mooie sets. Bij al die uitlaten was het trouwens een kwestie van de ontsteking, de sproeierbezetting en in inlaatkant ook heel scherp in de gaten te houden. Er gewoon even een stel expanders onder ketsen was een garantie voor zuigerschade of op zijn minst een slecht lopende motor die een hoop van zijn vermogen kwijt was gewraakt.

In de gloriedagen van de tweetaktracerij was Nederland best toonaangevend. En als het op de uitlaterij aan kwam, dan was Frits Overmars– een begenadigde rekenaar en een uiterst beminnelijk mens– een internationale topper. Alweer best lang geleden schreef hij vanuit zijn vakmanschap prettig leesbare columns in Moto 73.

Intussen zijn tweetakten feitelijk geschiedenis. Maar er zijn nog wel producenten die ‘met de kennis van nu’ heel mooie expansie-uitlaten kunnen maken. Dan heb je (aanzienlijk) meer vermogen. En meer geluid. Een matig tot slecht gedempt tweetakt uitlaatgeluid is wel een dingetje tegenwoordig.

 

Ook voor klassieke crossers


Bevalt het u waarover we schrijven? Dit artikel werd u – net als al het andere dat u hier leest – gratis aangeboden. We doen niet aan premium artikelen, en willen dat ook niet gaan doen. Maar daarbij kunnen we wel uw hulp gebruiken. Abonneer u daarom op Auto Motor Klassiek. U krijgt dan ook nog eens elke maand een AMK in uw brievenbus. Dat kan via de link hierboven. Of doneer een gewenst bedrag via onze betaalpagina, via deze link en vermeld bij omschrijving donatie. Help ons de dagelijkse artikelen gratis te houden.


 

22 Comments

Leave a Reply
  1. Heb nog steeds een van de laatst geproduceerde 2tact motorfietsen
    Een Aprilia RS250 uit 1993
    250 cc 2 cilinder 2 tact
    Met 2-stages uitlaatkleppen
    Pas een set Arrow uitlaten voor gekocht, stond al vrij lang op de wishlist.
    Heeeerlijk die 2tact huil.

    En voor een van de brommers heb ik een Homoet uitlaat liggen.
    Bekende naam uit vroeger tijden, maar schijnt niet top te zijn.

  2. In de gloriejaren van de racende 2takten , einde 50’s tot halverwege 70’s werd er vaak alleen door “trial and error ” wat geprobeerd , ook door fabrieksteams.
    Theorieën waren moeilijk meetbaar , maar op papier was het vaak aannemelijk.
    Vermogenstestbank was een zeldzaamheid voor motorfietsen , en raceteams.
    Er speelt natuurlijk veel meer dan alleen de uitlaat; compressie , mengsel en ontsteking zijn minstens zo belangrijk.
    Als dat allemaal klopt zijn er goede resultaten te behalen.
    Oh ja , net als bij renpaarden , hoe kleiner de jockey , des te sneller gaan ze ! (50cc’s)
    De meeste jongens die na hun brommer een kerel zijn geworden weten daar alles van 😉

  3. @ Dirk: Het italiaanse DEMM heeft een 50cc viertakt brommer in de sixties uitgebracht. Racemodelletje a la Flandria.. Heeft ooit bij mij thuis gestald gestaan in de zestiger jaren, ik was toen 7 en mijn oudere broer legde mij toen uit wat het verschil met een tweetakt was, met de kleppen en zo….

  4. In de periode 70 / 73 reed ik in tegenstelling tot de gangbare Kreidlers en Zundapp een Italiaanse Garelli, deze was vakkundig opgevoerd door Vanand motortuning en deze had een prachtige expansie uitlaat gefabriceerd. Met uitstekende eigenschappen, ik wist maar liefst 115 km/uur aan te tikken vóór de politie bus uit.

  5. Het leest mooi en ik wil niemand enige fun ontnemen maar hey: wat ben ik blij dat de 2-takten historie zijn! Maar ik geef toe: wanneer mijn 11j. oudere broer rond ’70, een oude Vespa 125cc startte… mm, dat was zalig. Zolang je er niet mee verongelukte was het super. Maar ik ben in gedachten nog steeds verlekkerd op mijn derdehandse Honda Amigo van destijds. Wat een zalig ronkend 4-takje en wegligging voor zo’n ‘damesbrommer’. Gisteren bekeek ik op internet een elektrische crosser versus eentje met benzine en ik weet niet wat ik er van moet vinden. Nog minder lawaai en stank maar wat een zielige bedoening! Ik ben in gedachten alweer bij de Honda Amigo en Novio. De Chinezen slagen er niet in dezelfde kwaliteit te brengen, zo’n 40j. later. Dat weet ik maar al te goed met die klote Jing Cheng. De gezondste brommer van allemaal: ik liep er constant naast. Trouwens: welk Europees merk heeft ooit zèlf een 50 cc – 4 taktje op de markt gebracht?

    • Er waren zeker wel merken in Europa die 50cc viertakten op de markt brachten. Bv Demm en Alpino. Die twee heb ik zelf gehad, maar er zijn er wel meer geweest zijn. Ik dacht ook bv Royal Nord. En even voor de goede orde, dat was al ruim voordat Honda ermee kwam! Iets heel anders was dan weer de diesel brommer van Lohmann.
      Allemaal heeerlijk lang geleden..

  6. Heb zelf tussen 1978 en 1981 een Suzuki 500 T gereden en zelfs mee naar Frankrijk gereden. In ons stadje Bolsward waren er maar liefst 7 personen die de Suzuki tweetakt motoren bereden van 250 cc , 500 cc en 750 cc de drie cilinders. Altijd sleutelen was het en een hoop kabaal gaven deze race monsters. Op de afsluitdijk haalde ik mn persoonlijke record van 225 km per uur, daarboven begon alles te trillen.Je kon tot 100 km per uur optrekken in luttele seconden en dan pas schakelen naar de 3….
    Stoer gedoe maar niet geschikt voor lekker toeren. Ook heb ik nog een JAWA 250 uit 1951 gehad, de robuste tweetakt uit Tsjechoslowakije.

    • Misschien zat ik ook wel bij die 7.
      Reed toen op een 380 met 3 in 1.
      Kan me nog herinneren dat ik maandagsochtends om 5.00 uur in mijn diensttijd naar de kazerne in Nijmegen ging.
      Bij een gunstige wind hoorde mijn moeder bij open slaapkamerraam mij terug schakelen voor Sneek.
      Dat waren nog eens tijden.

  7. Volgens mij komt het allereerste idee van een “expansie-uitlaat” bij Garelli vandaan. Ik heb dat meerdere keren gelezen (het verhaal erachter kan ik helaas niet zo snel terugvinden op mijn laptop).

  8. Ja Prima Kreet ik heb ACDC getankt , zoals hierboven tijden van Tomos/Puch herleven.

    DKW 3=6 ver/hoog in de toeren toen der tijd was er een BP racing team die met die DKW s op Zandvoort racete .

    Prima verhaal

    Groeten

  9. KTM heeft (ong een jaar geleden?) een crosser uitgebracht met een tweetakt en injectie die aan millieu-eisen voldoet.
    Er is dus hoop.
    Een hobbyist die ik al een tijdje volg (2stroke stuffing) op yubtube is bezig een 50 cc te ontwerpen en maken die ong 26!!!! Pkaatjes moet gaan leveren. Laat stap voor stap zijn ontwikkelingen (en floppen😜) zien. Errug interessant. Loopt niet op benzine maar nitromethaan(?). Is een zweed. De constructie van de cylinder en spoelpoort is serieus interessant. Heeft op de zoutvlakten in US vorig jaar al een snelheidspoging gedaan die jammerlijk (letterlijk) in het water is gevallen.
    Sinds mn kreidler van 60km/h toch wel een nieuwsgierigheid voor 2takten gehouden..
    Heeft niet veel met klassiekers te maken, is welinteressant

  10. in 77 heb ik voor het eerst zo,n waterbuffel met 3 in 3 expansiepijpen bij school (Mts) zien staan en een half uur gewacht tot de derdeklasser naar huis ging, wat een sound , alsof hij ACDC getankt had.
    mijn lambretta heb ik met een engelse PM expansiepijp wakker geschud….

  11. All Speed uitlaten importeerde wij uit Engeland toen ik nog bij een motorzaak werkte ( Leen Post Motoren ,Naaldwijk ) wat een gaaf geluid.

  12. ja, Nederland was toen met racen in de 50cc klasse met de Van Veen Kreidlers toonaangevend, 2-takt uitlaten waren destijds een interessant onderwerp, maar het zat niet alleen in de uitlaat, er was o.a. ook de aanzuiglengte medebepalend (daarna bij 4-takt automotoren toegepast) , de hiervoor nodige meetapparatuur, gebaseerd op tpm. en drukmetingen binnen het carter etc., waren stervensduur en voor een meting met volgas draaiende motor spugde de snelle printer 4 meter papier bij een omwenteling uit! Om de gewonnen resultaten om te zetten en in praktijk te brengen was het echter te laat, het einde van de 2-takt racerij kondigde zich al aan!

  13. Wij hebben vroeger jaren ons eigen uitlaat systeem gemaakt voor twee en viertakten
    Met de door ons zelf gemaakte mallen .
    Buiten hadden we een ton met water die we vulden met carbid & lasten we autogeen het geheel
    aan elkaar , het was meer samen smelten van de 0;7 mm plaat die we gebruikten om lasdraad
    uit te sparen 😂🤠 tijden zijn veranderd

    • Leuk artikel !,

      Ik heb geraced met tweetakten en ken gerenommeerde tuners .
      Degene die toonaangevend is in Nederland en zelfs in de wereld is Sam Balder. (SAMBA Racing)
      Hij construeerde destijds voor en samen met Hans Spaan vele uitlaten toen ze WK125cc reden
      Sam heeft na die carrière vele uitlaten gemaakt voor Aprilia en Honda HRC.
      Heel veel proefondervindelijk ( testbank & circuit ) testwerk resulteren uiteindelijk in de reken module’s

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Minerva. De Assepoester onder de Jeeps

Originaliteit en patina