Praktijk en techniek

De lak, de jas van onze klassiekers

By  | 

Autolakken, Tin Lizzie, Ford, ZwartDeze tekst is een uittreksel uit de Poets en onderhoudsspecial die AutoMotorKlassiek heeft uitgegeven. Die uitgave is nog beperkt beschikbaar.

De lak, de jas van onze klassiekers
Autolakken zijn er al zolang er auto’s zijn. Alleen de manier waarop ze gemaakt – en opgebracht worden is in de loop der jaren even veel veranderd als de auto’s zelf. We kijken terug op 120 jaar autolakgeschiedenis en kijken wat we daar nu mee kunnen
De lak op auto’s heeft twee bestaansredenen. Hij is extreem belangrijk voor het uiterlijk van de auto en hij moet de onderdelen van de auto, met name de carrosserie, beschermen tegen de elementen. Lak moet een auto, zo goed en kwaad als het gaat, conserveren. Aan het begin van het auto tijdperk waren automobielen uitsluitend voor de happy few.

Ford, zwart, craqueleeDe productie aantallen waren klein en de fabrikanten konden heel veel tijd nemen voor het op kleur brengen van hun scheppingen. De eerste auto’s werden op dezelfde manier gelakt als koetsen. De schilders brachten de lak met penselen in meerdere lagen op. Daar voor moest het koetswerk – de carrosserie- eerst zorgvuldig in de grondlak gezet- en gevernist worden. Daartussendoor werd er keer op keer geplamuurd en geschuurd. Tussen die verschillende acties waren erg lange droogpauzes nodig. Vanaf het begin tot aan het glanzende eindresultaat kon zomaar acht weken zitten.

De lakken waren indertijd op oliebasis. De toplaag bestond uit een bindmiddel, een mengsel uit natuurlijke hars en olie waarin natuurlijke pigmenten zoals roet voor de kleur zorgden. Om de lak gebruiksklaar te houden werden er oplosmiddelen zoals alcohol toegevoegd. Die ambachtelijke aanpak paste helemaal niet bij de op gang komende massaproductie. In Duitsland, de gedoodverfde geboorteplaats van de automobiel, maakten de autofabrikanten in 1901 845 personenauto’s. Negen jaar later waren dat er 12.000.

unieke lakreactieHet lakproces moest die productie bij kunnen houden. De lakken op oliebasis werden verbeterd en de droogtijden door temperatuurverhoging verkort. Maar in 1910 was autolak op zijn snelst pas na drie weken droog. Het einde van de op plantaardige olie gebaseerde lakken kwam met de geboorte van Henry Fords legendarische Model T. Ford wilde er daar dagelijks 1.000 van maken. Dat was dankzij de lopende band geen probleem. Maar met een 20 daagse droogtijd van de toenmalige laksoorten zou hij er een lopende band van 100 kilometer lengte voor nodig hebben. Met de beschikbare middelen waren de geplande aantallen dus niet te realiseren. Ford zocht daarom een alternatief dat een droogtijd van maximaal 50 uren mocht hebben. Hij kwam – toen al – in Japan terecht waar schellak werd gebruikt. Dat product was een extract dat hoofdzakelijk uit de afscheiding van schildluizen gewonnen werd en daarmee de biologische vervanger van de tot dan gebruikte plantaardige oliën en natuurlijke harsen.

T FORD ROODDe nieuwe lak was beduidend dunner en kon daarom met de in 1910, in Detroit uitgevonden, spuitpistolen verwerkt worden. Het grootste voordeel: de dunnere laklagen droogden sneller. In de benodigde hoeveelheden was dit, ook als ‘Japanse lak’, bekend staande product alleen verkrijgbaar in de kleur zwart. Daarom was de T Ford, zoals Henry Ford het formuleerde, “ leverbaar in alle kleuren zolang het maar zwart was”. De ‘Tin Lizzies’ werden overigens ook in andere kleuren geleverd. Alleen ging dat ten koste van de levertijden. Na de eerste wereldoorlog ging de techniek met sprongen voor uit. De wapenindustrie had wereldwijd enorme hoeveelheden nitro-cellulosekruit gemaakt. Nadat de vrede was uitgebroken waren daar gigantische hoeveelheden van over.

Het idee was om daar op en of andere manier wat vreedzaams mee te doen. Een van de resultaten uit dat verdienmodel gerichte denken was de cellulose-nitraatlak, beter bekend als nitrolak of celluloselak. Die lak was alleen nog maar met de spuit op te brengen. In het product zaten weinig vaste bestanddelen en het had weinig glans. Daarom moest het in meerdere dunne lagen opgebracht worden. Vervolgens moest het tot glans gepolijst – gepolitoerd – worden.

Bestel de autoverzorgingsgids via deze link:
[product id=”163993"]
Tataaaa!!! Het vak van autpoetser was geboren!

Dolf Peeters, automotive journalist, tekstschrijver, vertaler, lid van de Heeren van Arnhem

    Leave a Reply

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *