ŠKODA 440 en zijn nazaten. De Spartakreeks wordt zeventig jaar

Op dit moment staat een bladreportage over de Škoda Felicia (type 994) in de steigers. De bijzondere cabriolet van het merk dat een eeuw geleden ontstond, én nu een 130-jarige geschiedenis kent, stamt grondvormelijk van de Škoda 440 ‘Spartak’. En deze bestaat dit jaar zeventig jaar. We staan stil bij de auto en zijn nazaten, die een belangrijke rol speelde in de geschiedenis van de -hedendaagse- Tsjechische fabrikant.

De Škoda 440 werd in 1955 gepresenteerd als opvolger van de ‘Tudorserie’, de eerste nieuwe naoorlogse auto van de tegenwoordig Tsjechische fabrikant De 440 krijgt in de volksmond de naam ‘Spartak’, en deze koosnaam dankt het nieuwe model aan de naam van het prototype. De productie van de nieuwe troef uit Tsjechoslowakije start op 30 september 1955. Hij heeft een 1089 cc OHV motor aan boord met 40 pk en één Jikov carburateur. In 1957 kwam de 445, met 1221 cc motor en 45 pk. En in september 1958 ziet de 450- de voorganger van de latere Felicia- na een lange ‘proeffase’ het levenslicht. Škoda houdt al jaren vast aan het centrale buis chassis, en de ‘Spartak-generatie’ maakt daar ook gebruik van. Het onderstel voor en achter bestaat onder meer uit dwarsgeplaatste veren en een aandrijvende achteras. De wielophanging was onafhankelijk, en wel rondom.

De eerste tweedeursversie van de Škoda Octavia verlaat in januari 1959 de hoofdfabriek in Mladá Boleslav, waar de Škoda 440 en 445 nog even in productie blijven. Het eerste chassis van de Felicia wordt op 14 januari 1959 in dezelfde fabriek geproduceerd. De carrosserie komt uit Kvasiny, en wordt daar met het chassis en de techniek verenigd. De Octavia en de Felicia dragen nu een enkelvoudige grille. Onder de motorkap van de Octavia monteert men opnieuw de 1089 cc motor; de vierversnellingsbak is ongewijzigd, met het niet gesynchroniseerde eerste verzet. Dezelfde aandrijflijn komt in de Felicia, maar in de cabriolet bestaat de brandstofvoorziening van de motor twee uit Jikov 32 SOPb carburateurs. De krachtbron heeft ook een hogere compressie, aangepaste zuigers en een scherpere nokkenas. Het vermogen was 50 pk. Voor de thuismarkt heeft de Felicia vloerschakeling, de exportversies doen het tot maart 1961 met stuurschakeling.

Technische innovaties, waaronder de vooras met schroefveren en torsiestaafstabilisator, geven de Octavia en de Felicia een betere rij karakteristiek. De introductie van asymmetrische koplampen in 1959 verhoogt de actieve veiligheid. Škoda presenteert in 1959 ook een krachtigere variant met de Octavia Super, met een 1,2-liter motor met één Jikov carburateur en een vermogen van 33 kW (45 pk). De vraag naar de Octavia modellenreeks stijgt ondertussen in binnen- en buitenland.

Op 10 maart 1960 vindt op de Autosalon van Genève de première plaats van de sportieve Škoda Octavia Touring Sport (TS), die een motorvermogen van 37 kW (50 pk) heeft en dus dezelfde motor heeft als de Felicia Typ 994. Škoda dient bij de World Automobile Federation (FIA) een aanvraag in voor de homologatie van de TS voor de race- en rallysport in de klasse van ongewijzigde wegvoertuigen – en maakt zo de weg vrij voor het tweedeursmodel in de autosport. Dat is een uitstekende zet van de hedendaagse Tsjechische fabrikant, want tijdens de Rally van Monte Carlo van 1961,1962 en 1963 wordt de Octavia TS de winnaar in zijn klasse.

Op 11 september 1960 presenteerde Škoda in Brno voor het eerst de Octavia Kombi met een tweedelige, horizontaal gedeelde achterklep en de 1221 cc motor met één carburateur. Ondanks zijn compacte buitenafmetingen is het ruimteaanbod van de vijfzitter goed. De bagageruimte -met een laadlengte van 0,965 meter- is 690 liter. Na het neerklappen van de rugleuningen achterin bedraagt de bagageruimte zelfs 1050 liter.

In maart 1961 past Škoda een facelift toe voor de Octavia en de Felicia. De achterste spatborden dragen nu een punt aan het uiteinde, en daaraan aangepaste verlichting. De grille wijzigt eveneens, en de Felicia -die vanaf augustus 1960 ook leverbaar wordt met een hard top- heeft nu geen subframe meer voor het dak. Dat is nu rechtstreeks aan het koetswerk bevestigd. Voor de exportmarkten krijgen- in navolging van de auto’s voor de thuismarkt- de modellen vloerschakeling én een aangepast dashboard (Felicia). De carburatie verandert, vanaf nu hebben de modellen- afhankelijk van de uitvoering- één of twee Jikov 32 SOPc carburateurs. In 1962 komt de tweede Octavia TS. Deze variant heeft de 1221 cc motor met 55 pk en -opnieuw- twee Jikov 32 SOPc carburateurs. Dat gebeurt synchroon met de Felicia Super, die dezelfde krachtbron heeft. Hij stuurt de oorspronkelijke Felicia (type 994) met pensioen stuurt.

De tweedeurs sedan werd gebouwd tot in 1964; het laatste exemplaar – een grijze Octavia Super – rolt op 11 april van de productielijn in Mladá Boleslav. De volledig nieuwe 1000 MB met een zelfdragende carrosserie en motor achterin wordt zijn directe opvolger. Het laatste model van de Octavia Kombi verlaat de Kvasiny-lijn op 21 december 1971, nadat de auto tien jaar lang in drie typen is uitgebracht. Zo komt de productie ‘Spartak-generatie’- ruim zestien jaar na de komst van de Škoda 440- ten einde. In totaal bouwt men 386.555 exemplaren van de gehele serie.

Het is vandaag de dag niet eenvoudig om een goed exemplaar te vinden uit deze reeks. De onderdelenvoorziening is nog wel heel redelijk in orde, ook omdat deze generatie Škoda-modellen meer dan zestien jaar in productie was én de nodige componenten deelde met de 1200 modellen én de 1203 bus. De langlopende serie- die aanvankelijk in productie werd genomen als tussenmodel in de aanloop naar de komst van de nieuwe volksauto- de 1000 MB- werd een bruggenbouwer voor de fabrikant uit Tsjechoslowakije. En één met een heel goede reputatie bovendien.

De rechten van alle afbeeldingen rusten bij Škoda