Rijles in een origineel gespecificeerde T-Ford, da’s een verhaal apart

Amerikanen spreken van de ‘pedal dance’. “Ik ken voorbeelden van mensen die een T-Ford kopen en hem kort daarna alweer wegdoen, omdat ze de bediening niet onder de knie krijgen”, zegt Michel Valkema, die er zelf een van 1916 bezit. Hij kruipt vandaag in de rol van rijinstructeur. Geen overbodige luxe, want zonder aanwijzingen maak je geheid brokken, áls de auto al van zijn plek komt. 

Uiterst links steekt een handrem verticaal omhoog uit de vloer. Hij herbergt nog een tweede functie, namelijk de tweetraps versnellingsbak met daarin een planetair tandwielstelsel (!) vrijgeven. Links op het stuur bevindt zich een draaischakelaar met een schaalverdeling om de ontsteking te verstellen, terwijl een soortgenoot rechts de gasklepregeling bepaalt. Nee, dat doe je dus niet met je rechtervoet. Die bedient alleen het rempedaal, dat uiterst rechts zit. Oei…

Het wordt echter nog een stuk ingewikkelder, want het linkerpedaal activeert de versnellingsbak wanneer je je wilt voortbewegen en het middelste zorgt voor de achterwaartse gang. “We maken dadelijk, zodra je in de eerste versnelling rijdt, een noodstop”, geeft Valkema aan. “Daarvan moet je je trouwens niet te veel voorstellen, want een T-Ford heeft in principe geen remmen aan de wielen, alleen een riem aan de transmissie om te vertragen.”

Omgekeerde wereld

Vergeet één ding nooit wanneer je de motor aan de praat wilt helpen: eerst op het stuur de ontsteking terugzetten, anders mept de slinger zo je arm uit de kom. Met de techniek op bedrijfstemperatuur is het na een halve slag starten en lopen en kun je op de bok klimmen. “Duw de handrem half naar voren, dan komt de versnellingsbak vrij. Draai een stukje aan de ontsteking, trap links het koppelingspedaal in en houd het in die positie, dan gaan we vanzelf rollen.”

Hu? Dat klinkt als de omgekeerde wereld, want normaliter zou je het moeten laten opkomen. Achteruit is het van hetzelfde laken een pak, alleen gebruik je dan het middelste pedaal. Na het bewegen van de gashendel op het stuur komt er vaart in de zaak. “Nu gaan we de noodstop oefenen. Laat de koppeling tot halverwege opkomen om de versnellingsbak in neutraal te zetten en druk daarna rechts het rempedaal in. Hier ligt het grootste gevaar op de loer. Vanuit je normale gewoonte zou je juist de koppeling helemaal willen intrappen als je bijna stilstaat, maar dan blijft de auto juist rollen.”

Cruise control

Intussen tokkelen we weer voort in de eerste versnelling, dus met volledig ingetrapt koppelingspedaal. “Laat dat nu maar helemaal opkomen, dus voorbij de neutraal, want dan schakelt de transmissie naar z’n twee.” Inderdaad! Het gaat nu met een gangetje van 20, 25, 30 kilometer per uur, afhankelijk van hoe de rechterduim de gasschakelaar naar beneden dirigeert. Die veert niet, maar blijft in de gekozen stand staan en daarmee heb je in feite cruisecontrol, nu er geen enkel pedaal ingetrapt is. Een heel rare gewaarwording en in het begin best een beetje beangstigend, zeker omdat telkens weer die noodstopprocedure door je hoofd flitst. “Het kost je een dag voordat dit alles een automatisme wordt”, zegt Valkema. Moet je dat nou opvatten als een geruststelling of niet? Het voelt in ieder geval als een overwinning, want welbeschouwd kan een autojournalist zijn carrière nooit afsluiten zonder in deze legende te hebben gereden. 

Wil je meer lezen over de Ford Model T en de impressies van Aart van der Haagen erover, dan ligt het maartnummer nu in de kiosk.

(Hieronder vinden jullie nog meer foto’s)