Remmen is voor lafaards

Remmen is voor lafaards. Toch? Het stond in het Duits op een T-shirt. En Duitsers weten nu eenmaal alles van techniek. Het T-shirt bewijst mogelijk ook dat Duitsers wel gevoel voor humor hebben.

Remmen dus. Die ontwikkeling was in het kort: ‘Geen remmen, velgremmen, trommelremmen, schijfremmen.’ Trommelremmen waren de eerste remmen die hun werk serieus opvatten. Een trommelrem is een remsysteem waarbij remschoenen van binnenuit tegen een draaiende trommel drukken. Hoewel ze in essentie redelijk effectief en tamelijk goedkoop in productie zijn, hebben ze belangrijke nadelen ten opzichte van schijfremmen.

Wat van die nadelen? De gevoeligheid voor hitte (fading): trommelremmen zijn grotendeels afgesloten. Hierdoor kan de opgebouwde warmte na langdurig of intensief remmen moeilijk weg. De trommel zet door de hitte uit, wat zorgt voor minder remkracht (remvervaging of fading). Denk aan de remtrommel op een oude Jawa die het meest lijkt op een schoensmeerdoosje met ambities.

Er is bij trommelremmen vaak sprake van een minder goede dosering: het remsysteem reageert doorgaans minder direct. De remkracht is minder nauwkeurig te controleren, wat onhandig is bij herhaaldelijk of hard remmen.

De bediening bij motorfietsen in de simpelste vorm is doorgaans met een bowdenkabel, een hefboompje en een as met een excenter. Op die manier worden de remschoenen tegen de binnenkant van de trommel gedrukt. Door de draairichting van de trommel wordt de ene remschoen als het ware extra tegen de trommel getrokken. Dat is de ‘oplopende’ schoen. De andere is de ‘aflopende’ schoen en heeft dat zelfbekrachtigende effect niet. Door de wrijving vermindert de draaisnelheid en wordt de bewegingsenergie omgezet in warmte. De eenvoudigste opzet is die met één vast steunpunt en een draaibare remsleutel met een excenter. De remschoenen worden door die excenter naar buiten gedrukt. Daarbij is de ene schoen ‘oplopend’ en de andere ‘aflopend’. Een dubbele bediening met twee draaibare remsleutels en twee afzonderlijke steunpunten maakt het mogelijk dat beide remschoenen oplopend werken. Twee oplopende (leading shoes) remschoenen hebben een hoger rendement.

In de racerij bleek dat nog meer oplopende schoenen nog beter werken. Zo kwamen er zelfs uitzonderlijke constructies met tot acht (!) oplopende schoenen, zoals bij de Robinson-raceremmen. Die opzet was bijna niet correct af te stellen en genereerde bijna net zoveel hitte als remkracht.

De remmenmakers – en daar zaten namen onder die, zoals Grimeca en Fontana, nu nog legendarisch zijn – deden er van alles aan om die hitte kwijt te raken. Er kwamen koelribben, luchthappers en afvoermogelijkheden voor de hete lucht.

De oplossing voor al die problemen werd in 1969 mainstream: Honda bracht de CB750 Four met een (vooralsnog) enkele schijfrem op de markt.

Schijfremmen zijn in wezen simpele, goedkope dingen. In de begindagen moest er nog wat gezocht worden in de hoek van de materiaalkeuzes. Natte schijfremmen deden het de eerste keer aanremmen gewoon even… niets. Dat heeft menigeen verrast.

In het kort: trommelremmen liepen met het stijgen van de motorvermogens tegen hun grenzen aan. Maar wat konden die dingen dus onbeschrijfelijk mooie constructies zijn. In hun beperking voor wat betreft het aantal oplopende schoenen en het voorkomen van oververhitting zijn ‘sportieve’, extra geventileerde trommels zoals die van Grimeca en Fontana ook vaak een lust voor het oog. En nog zeker goed genoeg om op hun werking te kunnen vertrouwen.