“Rij prins en jij bent koning”

“Drive a prince and you’re king”, het was ooit een reclameslogan van NSU. En dit jaar hebben ze bij NSU iets te vieren. Wist u dat al? Het merk is officieel van de markt verdwenen, maar leeft in werkelijkheid gewoon voort. Het zit in de genen bij Audi, da’s geen klein en onbekend merk, toch? De naam Audi staat tegenwoordig voor een hoogstaand premium automerk dat wereldwijd verkocht wordt. En Audi is een visitekaartje voor innovatie techniek uit Duitsland. “Vorsprung durch Technik” wordt van de daken geschreeuwd. Maar met het merk met de vier ringen zou je NSU in één adem kunnen noemen. En dus is het in 2023 feest bij de NSU-liefhebbers.

Van breimachines naar auto’s

Laten we bij het begin beginnen. In 1873 namen Christian Schmidt (1844 – 1884) en Heinrich Stoll (1847 – 1914) de mechanische werkplaats voor de vervaardiging van breimachines in Riedlingen an der Donau (Duitsland) over. Maar drie jaar later gingen de twee hun eigen weg. In 1880 verplaatste Schmidt de fabricage van breimachines naar Neckarsulm. Daaruit kwam de NSU-motorfabriek voort. Het pad van NSU om autofabrikant te worden is vergelijkbaar met dat van veel bedrijven in die tijd, die in de mobiliteitsbranche stapten. Je begint met iets van buiten de branche, stapt over op tweewielers en uiteindelijk op auto’s. Hoewel oprichter Schmidt in 1884 op maar 39-jarige leeftijd stierf, begon NSU kort daarna met de productie van fietsen en ontwikkelde vanaf 1901 motorfietsen. In het begin samen met de eencilinder viertaktmotoren van de Zwitserse fabrikant Zedel. Al in 1886 werd het eerste voertuig geproduceerd door de onderneming die later bekend werd onder de naam NSU. Gevestigd in het Duitse Neckarsulm. Het ging in het begin om de productie van fietsen, in 1901 produceerden ze hun eerste motorfiets. Daarna volgde in 1905 de eerste auto.

Grootste motorfietsfabrikant ter wereld

NSU hield vol en wist zich halverwege de jaren vijftig op te werken tot de grootste fabrikant van tweewielers ter wereld. Ze vestigen bovendien veel zuinigheids- en snelheidsrecords met het onconventionele ontwerp van Gustav Adolf Baumm (1920 – 1955). De bestuurder lag namelijk op zijn rug op de tweewieler. Ook in de autoracerij waren er veel NSU-overwinningen te vieren. Toen het Duitse economische Wirtschaftswunder later meer auto’s en minder bromfietsen eiste, eindigde in 1963 de productie van NSU-motorfietsen in Duitsland. Er werden echter nog steeds NSU-motorfietsen gebouwd door ‘Preduzece Tito Sarajevo’. Deze tweewielers werden een paar jaar als NSU Pretis verkocht in het toenmalige Joegoslavië. Maar uiteindelijk was de motorfietsenhandel niet langer winstgevend.

Moeizame autoproductie

De ontwikkeling van de auto’s kostte veel moeite en was zeker niet zo succesvol als die van de tweewielers. NSU was al in 1906 begonnen met autoproductie. Maar pas na de Eerste Wereldoorlog nam de vraag toe. Toch liep het opnieuw niet lekker en kwam er een samenwerkingsverband met Fiat. De autoproductie van zelfgebouwde NSU’s stopte in 1932. Vanaf 1934 produceerde NSU-Fiat in Heilbronn modellen in licentie. De NSU-Fiat 1000 is er een voorbeeld van. Na de Tweede Wereldoorlog verscheen de NSU-Fiat 500 C. Een NSU identiek aan de Fiat 500 Topolino C. De bouw van in licentie gebouwde Fiat-modellen ging vervolgens nog lang door. Tot in de jaren zeventig, denk daarbij aan de Fiat 124, 125 of 128.

De aanhouder wint

Maar de aanhouder wint. NSU slaagde erin om een succesvolle auto uit te brengen, de NSU Prinz. Ze voegden er gelijk nog een originele reclameslogan aan toe: “Drive a prince and you’re king”. De kleine Prinz vond zijn weg naar vele fans. Zijn opvolger, de grotere Prinz 4, verscheen in 1961. Van het tot 1973 geproduceerde model werden er meer dan 620.000 gebouwd. Vanwege zijn voor die tijd typerende ‘badkuipdesign’ was het een markante auto. En met de Prinz-modellen 1000, TT en TTS met luchtgekoelde motor, stapte de kleine autofabrikant in de jaren zestig heel stoer in de racerij. Het concept was eenvoudig met zijn één-liter viercilinder dwars achterin geplaatste motor. Het woog allemaal niets, hooguit 700 kg. En de motoren leende zich uitstekend om op te voeren. Standaard zo’n 70 pk en in getunde versie tot 90 pk. De raceprinsen deden het goed op het circuit, maar waren vooral succesvol in slalomwedstrijden. Op het circuit van Zandvoort zagen we diverse NSU’s in de rondte scheuren, waaronder de groenblauwe 1200 TT van de Rotterdamse NSU-importeur Henri van Oorschot.  

Wankel wordt doodvonnis

Bij NSU hadden ze een voorliefde voor dynamiek en techniek. In 1964 wilden ze de autowereld veroveren met de NSU Wankel Spider. Dat was het eerste productievoertuig met een wankelmotor. Maar met een kleine 2400 verkochte exemplaren bleef het succes ondermaats. Aan de techniek lag het niet. NSU bleef geloven in het Wankel-principe en bracht daarom in 1967 de NSU Ro80 uit. De Ro80 werd gelijk gekozen tot ‘Auto van het Jaar’ en was zijn tijd ver vooruit. Behalve de revolutionaire motortechnologie had de auto een fraaie, futuristische wigvorm. Een beauty! Maar “van een mooi bord kun je niet eten” is het spreekwoord. Dat gold voor de Ro80, want hij bleek erg kwetsbaar. In het begin hadden de wankelmotoren veel problemen en omdat NSU 5 jaar garantie gaf op de motoren, zorgde dit voor hoge kosten. NSU kreeg later de techniek van de dubbelschijfs Wankelmotor wèl onder controle, maar toen was het al te laat. De Ro80 flopte en NSU kwam zelf ook in de problemen.

Gered en verdwenen

De redding kwam van de Volkswagen Groep. In augustus 1969 fuseerden NSU AG en Volkswagen’s Auto Union tot Audi NSU Auto Union AG. De zeer moderne nog door NSU ontwikkelde K 70 kwam hierdoor in bezit van Volkswagen. Hij werd geïntroduceerd als de VW K 70 in plaats van NSU. Maar ook dit model bleek helaas niet erg succesvol. Bij de NSU-fabriek in Neckarsulm werden in 1975 vervolgens 4500 banen geschrapt, waarna het ambitieuze NSU ophield te bestaan. In 1985 werd de dochteronderneming van Volkswagen omgedoopt tot Audi AG en de naam NSU stierf daarmee definitief uit.  Maar vergeet niet dat het NSU-verhaal meer dan honderd jaar eerder begon. In 1869 om precies te zijn. En dat is wat er in 2023 met de slogan ‘150 Jahre NSU Werke Neckarsulm’ gevierd wordt. Want daar begon het allemaal met NSU, in Neckarsulm!